Leeftijdsgrenzen voor bestuurders blijven wijdverspreid, maar staan steeds vaker ter discussie. In deze opiniebijdrage onderzoekt Tom Meeus hoe zulke grenzen historisch zijn gegroeid, welke juridische en governancevragen ze oproepen en hoe ondernemingen er vandaag mee omgaan.
(De analyse en standpunten in dit artikel zijn die van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijk de visie van De Bestuurder)
Vrouwen hebben jarenlang moeten strijden voor hun plaats rond de bestuurstafel, vandaag staan oudere kandidaat‑bestuurders voor een gelijkaardige uitdaging. Los van het feit dat een leeftijdscriterium juridisch problematisch is, zorgt een leeftijdslimiet voor bestuurders ervoor dat veel kennis en ervaring onbenut blijven.
Dat oudere bestuurders hun plaats verdienen, blijkt uit tal van voorbeelden. Al in 2012 trok Bekaert de leeftijdsgrens voor bestuurders op van 67 naar 69 jaar om zijn toenmalige voorzitter Paul Buysse langer aan boord te houden. Recente cases tonen hetzelfde beeld. Bij Ackermans & van Haaren, waar de leeftijdslimiet 70 jaar bedroeg, werden de regels in 2019 versoepeld, waarna de mandaten van Luc Bertrand en Jacques Delen in 2021, 2023 en ook in 2025 werden verlengd. Bertrand is inmiddels 74, Delen 76.
Bij Proximus werd in 2021 de leeftijdsgrens van 70 jaar geschrapt om Stefaan De Clerck langer als voorzitter te kunnen aanhouden. Er kwam een beperking van de totale mandaatduur tot twaalf jaar in de plaats. En bij UCB hoefde Kay Davies in 2022, ondanks de grens van 70 jaar, niet op te stappen.
Toegevoegde waarde
In al deze gevallen kozen de betrokken ondernemingen ervoor de leeftijdsgrens aan te passen of naast zich neer te leggen. In het jaarverslag van Ackermans & van Haaren wordt dat gemotiveerd door “de uitzonderlijke toegevoegde waarde” die de betrokken bestuurders met hun kennis en ervaring blijven leveren aan de beraadslagingen van de raad. Bij UCB wordt de voorzitster van het wetenschappelijk comité expliciet geroemd om haar unieke wetenschappelijke bijdrage op het niveau van de raad van bestuur.
Ook internationaal worden leeftijdsgrenzen herzien. De aandeelhouders van LVMH stemden ermee in de leeftijdsgrens voor bestuursvoorzitter en CEO Bernard Arnault op te trekken tot 85 jaar. Superbelegger Warren Buffett bleef tot zijn 95ste CEO en is vandaag nog steeds voorzitter van de raad van bestuur. Niemand betwist hun meerwaarde.
Arbitrair en hardnekkig
Toch blijft de leeftijdsgrens voor bestuurders hardnekkig overeind in tal van statuten en huishoudelijke reglementen. In andere organisaties wordt ze informeel toegepast zonder formele verankering. Veel bestuurders staan er onvoldoende bij stil dat dergelijke bepalingen zowel juridische als governancegevolgen hebben en vaak louter historisch zijn overgenomen, zonder grondige herbeoordeling
Leeftijdsgrenzen zijn in wezen arbitrair. Wie de vastgelegde grens overschrijdt, wordt plots geacht zijn meerwaarde te verliezen. Onderzoek van het IMF uit 2022 bij meer dan één miljoen mensen in 41 landen toont nochtans dat de cognitieve vaardigheden van zeventigjarigen vandaag vergelijkbaar zijn met die van 53‑jarigen in 2000, terwijl hun fysieke capaciteiten overeenstemmen met die van 56‑jarigen een kwarteeuw geleden.
.Juridisch kader
Leeftijdsgrenzen zijn ook niet vrijblijvend. De Belgische wet van 10 mei 2007, die de Europese richtlijn 2000/78/EG omzet, verbiedt discriminatie op basis van leeftijd, niet alleen in arbeidsverhoudingen maar ook bij bestuursmandaten. Het hanteren van leeftijd als uitsluitingscriterium kan wijzen op een gebrekkige governance en ontoereikende compliance, en vergroot het risico op juridische betwistingen door kandidaat-bestuurders.
Opmerkelijk is dat statuten soms tegelijk een leeftijdsgrens opleggen én bepalen dat de raad daarvan kan afwijken. Dat spanningsveld roept vragen op over het nut en de rechtszekerheid van zo’n grens.
De wet laat een onderscheid op basis van leeftijd alleen toe wanneer een legitiem doel wordt nagestreefd. Diversiteit in de samenstelling van de raad van bestuur is zo’n legitiem doel. Daarentegen is een generieke leeftijdslimiet – bijvoorbeeld 70 jaar- als vanzelfsprekende norm, los van concrete samenstelling en noden van de raad, moeilijk te verantwoorden als legitiem doel.
Doorstroming is geen kwestie van leeftijd
Leeftijdsgrenzen werden vooral op het einde van de twintigste eeuw ingevoerd om doorstroming binnen bestuursorganen te bevorderen. In een context van onbeperkt verlengbare mandaten en afwezige evaluatiemechanismen boden zij een eenvoudig, ogenschijnlijk objectief middel om rotatie te organiseren en machtsconcentratie te vermijden.
Het huidige governancekader maakt een meer verfijnde aanpak mogelijk. Een beperking van de mandaatduur zorgt voor regelmatige vernieuwing, terwijl uitzonderingen mogelijk blijven wanneer de toegevoegde waarde van een bestuurder uitzonderlijk groot is. Periodieke evaluaties van bestuurders laten bovendien toe leeftijdsneutraal te beoordelen of de samenstelling van de raad nog aansluit bij de strategische behoeften van de onderneming en de gewenste mix van competenties.
Het Franse model, waarin maximaal een derde van de bestuurders ouder mag zijn dan 70 jaar, toont dat evenwicht en doorstroming ook zonder absolute leeftijdsgrens kunnen worden georganiseerd. Die benadering erkent impliciet de waarde van oudere bestuurders.
Onverstandig om ervaring af te schrijven
De drang om leeftijdslimieten op te leggen, is geen voorbeeld van verstandig bestuur. Oudere bestuurders brengen aanzienlijke troeven mee: een grote ervaring, zowel in goede als in moeilijke tijden, alsook een uitgebreid netwerk en vaak meer tijd om vergaderingen bij te wonen en grondig voor te bereiden. En als voorzitter zijn zij doorgaans complementair met de CEO. In heel wat ondernemingen behoren oudere bestuurders bovendien tot de kern van de klantendoelgroep, wat hun inbreng extra relevant maakt.
Nog werk aan de winkel
Er blijft werk aan de winkel. Zowel in België als daarbuiten verloopt de evolutie traag. Een studie van Harvard Law School uit 2017 toont dat in beursgenoteerde ondernemingen uit de S&Pindex zowel de min55jarigen als de 70plussers elk slechts 2% van de bestuurszetels innemen. Zeventig procent van die ondernemingen hanteerde een leeftijdslimiet. In 2023 gold dat nog voor 65%. Ook in Europa verloopt de afbouw geleidelijk: tussen 2015 en 2023 daalde het aandeel bedrijven met een leeftijdslimiet van 55% naar 45%.
In Belgie leggen wetgeving en governancecodes aan raden van bestuur de verantwoordelijkheid op om bij de samenstelling en vernieuwing van bestuursmandaten leeftijd op een niet-discriminerende manier te behandelen binnen het diversiteitsbeleid. Toch zijn er nog steeds ondernemingen waar dit niet wordt toegepast. Het schrappen van leeftijdsgrenzen uit statuten en huishoudelijke reglementen is een logische eerste stap.
Jarenlang moesten vrouwen strijden voor hun evidente plaats rond de bestuurstafel, met intussen zichtbare resultaten. Het debat over leeftijdsgrenzen voor bestuurders is vergelijkbaar, maar het bevindt zich nog in een eerder stadium. Een grotere bewustwording bij bestuurders en hun adviseurs draagt ongetwijfeld bij tot een snellere en meer consequente toepassing van leeftijdsdiversiteit in bestuursmandaten.
Auteur
Tom Meeus is voormalig CEO van Federale Verzekeringen en vandaag actief als bestuurder bij Lantis, Contassur en Chapter Zero Brussels
