De familiale bedrijfsoverdracht en de corporate governance van family owned businesses anno 2026 is lang niet meer wat ze twintig jaar geleden was, en gelukkig maar. We hebben de afgelopen decennia een sterke professionalisering gezien met betrekking tot het besturen en overdragen van nationale en internationale familiale ondernemingen. Die professionalisering verklaart ook de opkomst en het succes van bepaalde tools, zoals de family office en het familiaal charter.
Je zou het familiaal charter kunnen omschrijven als de missie, visie en strategie van de ondernemende familie: waar staan we voor als familie, waarom doen we dit, en hoe willen we dit bereiken. En ook al heeft het familiaal charter niet als bedoeling juridisch afdwingbare afspraken te maken, toch kan het belang ervan moeilijk onderschat worden.
In de eerste plaats zal het charter de familie uitnodigen, en soms ook uitdagen, om een aantal belangrijke topics te benoemen en te bespreken. Voorts zal het familiaal charter richting geven aan en als uitgangspunt gelden voor de juridisch bindende afspraken in de vorm van beheersstructuren (stichting-administratiekantoor, maatschap, …), statuten, aandeelhoudersovereenkomsten, schenkingen en/of verkoopovereenkomsten, … En ook nadien zal het familiaal charter als kompas blijven fungeren, zowel op familiaal niveau als voor wat betreft de interpretatie of eventuele aanpassingen van de juridisch bindende afspraken.
Maar waar te beginnen? Zoals hoger gezegd, zal er eerst duidelijkheid moeten komen omtrent ieders mening rond een aantal thema’s en onderwerpen. Vaak helpen gerichte vragen de familieleden om ook gericht te antwoorden. En wanneer blijkt dat bepaalde onderwerpen moeilijk of zelfs gevoelig liggen, kan ‘pendelcommunicatie’ (vgl. pendeldiplomatie) een uitweg bieden. Het belang van communicatie is dus groot, wat soms tot koudwatervrees leidt bij sommige families, tot men beseft dat zowel de weg naar het familiaal charter als het resultaat net iedere vorm van communicatie faciliteren. Van zodra alle relevante vragen en thema’s beantwoord zijn, is het een kwestie van deze te vertalen in een samenhangend geheel: het familiaal charter.
De thema’s en onderwerpen die behandeld moeten worden, zullen voor iedere familie verschillend zijn. Het familiaal charter is dus het betere maatwerk. In de praktijk zien we een aantal onderwerpen zeer vaak wederkeren, zoals de positie tussen de verschillende familietakken, de houding ten aanzien van aangetrouwden, bepaalde financiële afspraken (dividendpolitiek, vergoedingen,…), de corporate governance van en de toegang tot het bestuur, het gebruik van een familieraad en/of een adviesraad,… Tegelijk kunnen ook andere thema’s uitgewerkt worden in een familiaal charter, zoals een (familiaal) beslissingsproces in het kader van investeringen, of het uitwerken van minimumvereisten inzake betrokkenheid bij de familiale onderneming.
De positieve effecten van het familiaal charter blijven niet beperkt tot de familie, die de inhoud ervan kent. Het charter zal immers door middel van de lange termijnvisie voor meer continuïteit zorgen, wat ook heel wat stakeholders ten goede zal komen. Dit hoeft niet te betekenen dat de bepalingen van het familiaal charter in steen gebeiteld staan, integendeel, een periodieke evaluatie en bijsturing kan deze lange termijnvisie net versterken. In een wereld die aan een rotvaart verandert, zullen we onvermijdelijk uitgedaagd worden om onze visie, missie en strategie van zowel de onderneming als de ondernemende familie geregeld tegen het licht te houden van nieuwe economische realiteiten, geopolitieke machtsverhoudingen en maatschappelijke veranderingen.
Vermogensplanning en -structurering is een tool, en geen doel: het moet de vertaling zijn van de wensen en doelstellingen van de ondernemende familie, een vertaling die een financiële, fiscale en juridische familiale gemoedsrust moet realiseren. Het familiaal charter neemt daarbij een vooraanstaande rol in.
Auteur:
Tim Roovers is partner bij Sansen International Tax Lawyers en advocaat aan de balie Antwerpen en balie Brussel.
Lees ook de andere bijdragen van Sansen International Tax Lawyers via deze link
